بازار ۱ و چهار دهم میلیارد دلاری مواد غذایی ازبکستان در انتظار ایران

به گزارش نیو باکس، بازار ۱.۴ میلیارد دلاری مواد غذایی ازبکستان در حالی پیش روی صادرکنندگان ایرانی است که تجارت دو کشور در نیمه نخست ۲۰۲۶ به ۳۰۵ میلیون دلار رسید و سه سند همکاری هم بتازگی امضا شده است.

به گزارش نیو باکس به نقل از مهر، بازار ازبکستان در حالی به یکی از بازارهای رو به رشد آسیای مرکزی تبدیل گشته که واردات مواد غذایی این کشور در سه ماهه ابتدای سال ۲۰۲۶ با جهشی نزدیک به ۴۶ درصد به ۱.۴ میلیارد دلار رسیده است؛ بازاری که در مقابل، سهم ایران از آن همچنان محدود است و کنشگران اقتصادی باور دارند توسعه صادرات صنایع غذایی ایران به تاشکند نیازمند حل موانع مالی، حمل و نقل و شناخت دقیق تر بازار است.
ازبکستان در سالیان اخیر مسیر توسعه تجارت خارجی خودرا با سرعت بیشتری دنبال کرده و رشد واردات، افزایش سرمایه گذاری خارجی و توسعه ارتباط با بازارهای منطقه ای، این کشور را به یکی از بازارهای قابل توجه آسیای مرکزی تبدیل نموده است.
بر اساس آخرین آمار کمیته ملی آمار ازبکستان، واردات این کشور در سه ماهه ابتدای سال ۲۰۲۶ به ۱۲.۲ میلیارد دلار رسیده است. دراین میان، محصولات غذایی و حیوانات زنده با سهم حدود ۱.۴ میلیارد دلار، یکی از گروههای اصلی وارداتی بوده اند. نکته قابل توجه آنکه واردات این گروه نسبت به مدت مشابه سال قبل ۴۵.۹ درصد رشد کرده است.
این ارقام نشان داده است بازار مواد غذایی ازبکستان صرفا یک بازار مصرف داخلی نیست و باتوجه به جمعیت بیشتر از ۳۷ میلیون نفری این کشور و جایگاه آن به عنوان یکی از مراکز تجاری آسیای مرکزی، می تواند برای صادرکنندگان مواد غذایی منطقه اهمیت بیشتری پیدا کند.

رشد تجارت خارجی ازبکستان

رشد بازار غذا را باید در چهارچوب بزرگ تر اقتصاد تجارت خارجی ازبکستان دید. این کشور در ژانویه ۲۰۲۶، تنها در یک ماه، ۵.۸ میلیارد دلار تجارت خارجی ثبت نمود که نسبت به ژانویه سال قبل ۲۹.۲ درصد بیشتر بود. واردات در این ماه به ۴.۱ میلیارد دلار رسید و رشد سالانه آن ۳۰.۳ درصد اعلام گردید.
در سه ماهه ابتدای سال نیز تجارت خارجی ازبکستان به حدود ۱۸ میلیارد دلار رسید. واردات با رشد ۳۰.۸ درصدی به بالای ۱۲.۲ میلیارد دلار افزایش یافت؛ یعنی تقاضای وارداتی این کشور با سرعتی بیش از رشد کل تجارت در حال افزایش می باشد.
ساختار واردات نیز تصویر روشنی از بازار هدف صادرکنندگان عرضه می کند. بعد از ماشین آلات و تجهیزات حمل و نقل، کالاهای صنعتی و محصولات شیمیایی، مواد غذایی یکی از بزرگ ترین گروههای وارداتی ازبکستان استپس از ماشین آلات و تجهیزات حمل و نقل، کالاهای صنعتی و محصولات شیمیایی، مواد غذایی یکی از بزرگ ترین گروههای وارداتی ازبکستان است. در کنار آن، واردات روغن ها و چربی های حیوانی و گیاهی در سه ماهه ابتدای سال به ۱۵۸.۱ میلیون دلار رسید که رشد سالانه ۴۶ درصدی داشت؛ واردات نوشیدنی ها نیز با افزایش ۴۲.۶ درصدی به ۷۱.۳ میلیون دلار رسید.

فاصله ۳۰۰ میلیون دلاری ایران با بازار ازبکستان

در مقابل این بازار بزرگ، حجم تجارت ایران و ازبکستان هنوز فاصله قابل توجهی با ظرفیت بالقوه دارد. بنا بر اعلام وزارت سرمایه گذاری، صنعت و تجارت ازبکستان، تجارت دو کشور در نیمه اول سال ۲۰۲۶ با رشد ۳۷.۵ درصدی به ۳۰۵ میلیون دلار رسیده است.
اگرچه رشد ۳۷.۵ درصدی نشان دهنده افزایش مناسبات تجاری دو کشور است، اما مقایسه این رقم با حجم تجارت خارجی ازبکستان نشان داده است روابط تجاری تهران و تاشکند هنوز سهم کوچکی از تجارت خارجی این کشور را در اختیار دارد.
همین فاصله، یکی از مهم ترین دلایلی است که در ماه های اخیر توجه بخش خصوصی ایران به بازار ازبکستان را افزایش داده است. در شهریورماه نیز در جریان همایش همکاریهای کشاورزی ایران و ازبکستان، بر افزایش مبادلات دو کشور و توسعه همکاری در بخش کشاورزی و صنایع غذایی تاکید شد. در این جلسه، هدف افزایش مبادلات تجاری دو کشور تا سطح ۲ میلیارد دلار نیز عنوان شد.

سه سند همکاری برای توسعه صادرات و تولید مشترک

در جدیدترین تحول، در حاشیه اولین کمیته راهبردی کشاورزی ایران و ازبکستان که ۳۰ شهریورماه ۱۴۰۵ در تاشکند برگزار شد، سه سند همکاری میان تشکل ها و نهادهای تخصصی دو کشور با حضور وزرای کشاورزی ایران و ازبکستان به امضا رسید. به قول مجید موافق قدیری، عضو هیات نمایندگان اتاق ایران، یکی از این تفاهمنامه ها توسعه تجارت خوراک آبزیان و محصولات شیلاتی، انتقال فناوری، سرمایه گذاری مشترک و تولید و فرآوری آبزیان را دنبال می کند.
توافق دوم با آژانس دامپروری ازبکستان، بر مبادله خوراک دام و طیور، مکمل ها و نهاده های تولید و همینطور صادرات غلات، سبوس، کنجاله پنبه دانه و سایر محصولات جانبی کشاورزی ازبکستان به ایران تمرکز دارد. همکاری فنی، تجهیز واحدهای تولیدی و سرمایه گذاری مشترک نیز در این سند پیش بینی شده است.
سومین سند نیز با انجمن صنایع غذایی ازبکستان به امضا رسیده و توسعه همکاری در زنجیره محصولات پروتئینی، تجارت خوراک و نهاده ها، محصولات پروتئینی و لبنی، تامین تجهیزات، انتقال دانش فنی و سرمایه گذاری مشترک را دربرمی گیرد.
قدیری تاکید کرده هدف این توافق ها تنها افزایش حجم مبادلات نیست و مقرر است همکاری ها بسمت تولید مشترک، انتقال فناوری، سرمایه گذاری و ایجاد زنجیره های پایدار اقتصادی حرکت کند؛ موضوعی که می تواند زمینه حضور بیشتر تولیدکنندگان و شرکتهای ایرانی در بازار ازبکستان را فراهم آورد.
در ادامه هم اندیشی های بخش خصوصی، حسین پیرموذن، نایب رییس اتاق بازرگانی ایران، نیز در دیدار با علیشیر شیخ اف، معاون رییس اتاق بازرگانی و صنایع ازبکستان، با اشاره به ظرفیت بخش خصوصی ایران، ثبت شرکتهای ایرانی در ازبکستان و تقویت فعالیت اتاق مشترک دو کشور را از مسیرهای افزایش مبادلات دانست. شیخ اف نیز با استقبال از حضور شرکتهای ایرانی، بر افزایش شناخت کنشگران اقتصادی دو کشور، توسعه همکاری در عرصه هایی مانند کشاورزی و صنایع غذایی و انتخاب مناطق مناسب برای استقرار شرکتها باتوجه به ظرفیتهای حمل ونقلی تاکید کرد.

تعرفه؛ یک فرصت برای صادرکنندگان ایرانی

یکی از متغیرهای مهم برای حضور محصولات ایرانی در بازار ازبکستان، ساختار تعرفه ای این کشور است. رایزن اقتصادی ایران در ازبکستان چندی قبل اعلام نمود که تعرفه واردات برخی کالاها در این کشور بین صفر تا ۳۰ درصد است و برای بعضی از محصولات غذایی و کشاورزی همچون برخی محصولات لبنی، تخم مرغ، خرما، سیب و کیوی، تعرفه صفر اعمال می شود.
این مبحث برای صنایع غذایی ایران اهمیت دارد؛ برای اینکه ایران در تولید و فرآوری محصولاتی مانند لبنیات، خشکبار، خرما، شیرینی و شکلات، نوشیدنی ها و محصولات فرآوری شده کشاورزی ظرفیت تولید قابل توجهی دارد.
از سوی دیگر، ساختار واردات ازبکستان نشان داده است این کشور همچنان برای تامین قسمتی از نیاز غذایی خود به بازار خارجی وابسته است. ازاین رو رقابت در این بازار تنها به افزایش ظرفیت تولید ایران محدود نمی شود و قیمت تمام شده، تعرفه، بسته بندی، استاندارد، شبکه توزیع و هزینه لجستیک نیز در تعیین سهم صادرکنندگان نقش دارند.

رقیبان ایران در بازار غذا

بازار ازبکستان البته بدون رقیب نیست. این کشور بخش عمده تجارت خودرا با چین، روسیه، قزاقستان، ترکیه و سایر کشورهای منطقه انجام می دهد. در ژانویه ۲۰۲۶، چین با سهم ۲۷.۹ درصدی بزرگ ترین شریک تجاری ازبکستان بود و روسیه، قزاقستان و ترکیه نیز در رتبه های بعدی قرار داشتند.
در حوزه مواد غذایی نیز کشورهای آسیای مرکزی و همسایگان ازبکستان حضور پررنگی دارند. قزاقستان به عنوان یکی از تامین کنندگان مهم مواد اولیه و محصولات کشاورزی منطقه، در بازار ازبکستان جایگاه قابل توجهی دارد؛ بخصوص در محصولاتی مانند گندم، آرد، روغن های گیاهی و نهاده های کشاورزی.
بنابراین ورود گسترده تر صنایع غذایی ایران به ازبکستان مستلزم رقابت با تامین کنندگانی است که از مزیت جغرافیایی، مسیرهای حمل و نقل کوتاه تر یا روابط تجاری تثبیت شده برخوردارندورود گسترده تر صنایع غذایی ایران به ازبکستان مستلزم رقابت با تامین کنندگانی است که از مزیت جغرافیایی، مسیرهای حمل و نقل کوتاه تر یا روابط تجاری تثبیت شده برخوردار می باشند.

مزیت ایران کجاست؟

مزیت ایران در این بازار را باید در محصولاتی جست وجو کرد که در آنها زنجیره تولید و فرآوری داخلی شکل گرفته و امکان صادرات با ارزش افزوده وجود دارد.
خشکبار، خرما، محصولات لبنی، شیرینی و شکلات، برخی محصولات فرآوری شده کشاورزی، نوشیدنی ها و محصولات غذایی بسته بندی شده همچون حوزه هایی هستند که امکان حضور در بازار ازبکستان دارند.
در مقابل، برای کالاهایی که وزن بالا و ارزش افزوده پایین دارند، هزینه حمل می تواند بخش قابل توجهی از مزیت قیمتی محصول ایرانی را از بین ببرد. به همین دلیل، توسعه صادرات به این بازار صرفا با افزایش تولید محقق نمی شود و باید هزینه زنجیره لجستیک نیز کاهش پیدا کند.

ایران می تواند از مسیر زمینی به آسیای مرکزی برسد

ازبکستان به دریا دسترسی مستقیم ندارد و همین ویژگی، اهمیت کریدورهای زمینی را برای تجارت این کشور افزایش داده است. ایران نیز به سبب دسترسی هم زمان به خلیج فارس، دریای عمان و شبکه جاده ای و ریلی، می تواند در اتصال بازارهای آسیای مرکزی به مسیرهای جنوبی نقش داشته باشد.
در ماه های اخیر نمونه هایی از استفاده از مسیر ایران برای اتصال کشورهای منطقه به آسیای مرکزی نیز شکل گرفته است. همچون در فروردین امسال، یک محموله صادراتی پاکستان برای اولین بار از مسیر ایران و به شکل زمینی به ازبکستان ارسال شد؛ اتفاقی که ظرفیت مسیر ایران برای انتقال کالا به بازار آسیای مرکزی را برجسته کرد.
برای صنایع غذایی، این مساله اهمیت مضاعفی دارد؛ برای اینکه قسمتی از کالاهای غذایی به حمل سریع، کنترل دما و کاهش زمان سفر نیاز دارند و هرچه مسیر لجستیکی مطمئن تر و کم هزینه تر باشد، امکان رقابت صادرکننده افزوده می شود.

فرصت فقط صادرات نیست

روند سرمایه گذاری در ازبکستان نیز نشان داده است این کشور تنها یک بازار مصرفی نیست و می تواند مقصد سرمایه گذاری تولیدی نیز باشد.
ازبکستان در سالیان اخیر تلاش نموده سرمایه گذاری خارجی را افزایش دهد و تولید داخلی را بسمت صادرات محصولات با ارزش افزوده بالاتر سوق دهد. در سال ۲۰۲۵ نیز صادرات این کشور به حدود ۲۸.۴ میلیارد یورو رسید و بیشتر از ۹ هزار صادرکننده ازبک در تجارت با بیشتر از ۱۶۵ کشور فعال بودند.
از این منظر، برای شرکتهای ایرانی که با محدودیت بازار داخلی یا ظرفیت مازاد تولید مواجه اند، ایجاد واحد تولیدی یا انتقال قسمتی از زنجیره تولید به ازبکستان می تواند در کنار صادرات مستقیم مورد بررسی قرار گیرد؛ بخصوص اگر محصول تولیدشده در ازبکستان بتواند علاوه بر بازار داخلی، به کشورهای پیرامونی نیز صادر شودبرای شرکتهای ایرانی که با محدودیت بازار داخلی یا ظرفیت مازاد تولید مواجه اند، ایجاد واحد تولیدی یا انتقال قسمتی از زنجیره تولید به ازبکستان می تواند در کنار صادرات مستقیم مورد بررسی قرار گیرد؛ بخصوص اگر محصول تولیدشده در ازبکستان بتواند علاوه بر بازار داخلی، به کشورهای پیرامونی نیز صادر شود.
وزارت سرمایه گذاری، صنعت و تجارت ازبکستان همینطور از وجود ۲۹ پروژه مشترک میان دو کشور اطلاع داده و اعلام نموده است که تهران و تاشکند درحال پیگیری پروژه های جدید و گسترش همکاریهای سرمایه گذاری هستند.

گره اصلی؛ پول و لجستیک

در این بین با وجود رشد ۳۷.۵ درصدی تجارت ایران و ازبکستان در نیمه اول سال، رسیدن به ارقام بالاتر نیازمند حل موانع عملیاتی تجارت است. در تجارت صنایع غذایی، دو مبحث انتقال پول و هزینه و زمان حمل کالا، بیشتر از سایر بخش ها اهمیت دارد.
اگر سازوکارهای مالی میان دو کشور برای صادرکنندگان قابل اتکا نباشد، حتی محصول رقابتی نیز در مرحله معامله با مشکل مواجه می شود. از طرفی، بالارفتن هزینه حمل می تواند مزیت قیمتی کالاهای ایرانی را در مقابل محصولات چین، روسیه، قزاقستان و دیگر تامین کنندگان منطقه کم کند.
به همین دلیل، توسعه صادرات صنایع غذایی ایران به ازبکستان را باید فراتر از اعزام هیات های تجاری و برگزاری نمایشگاه ها دید. دسترسی به داده های دقیق بازار، شناسایی کالاهای دارای تقاضای وارداتی، توافق های تعرفه ای، ایجاد مسیرهای حمل منظم و حل سازوکارهای پرداخت، حلقه هایی هستند که می توانند فاصله میان ظرفیت تولید ایران و سهم حقیقی آن از بازار ازبکستان را کاهش دهند.
در شرایطی که واردات مواد غذایی ازبکستان در سه ماهه نخست ۲۰۲۶ با رشد ۴۵.۹ درصدی به ۱.۴ میلیارد دلار رسیده و تجارت دو کشور در نیمه اول سال به ۳۰۵ میلیون دلار بالا رفته، امضای سه سند همکاری در عرصه خوراک دام و طیور، آبزیان و صنایع غذایی در کنار تفاهمنامه های اتاق های تجاری، مسیر همکاری ایران و ازبکستان را از تجارت صرف بسمت توسعه صادرات، انتقال فناوری، تولید مشترک و سرمایه گذاری در زنجیره های تولید سوق داده است.

1405/07/07

11:40:47

5.0 / 5

تگهای خبر: استاندارد , اقتصاد , بازار , بازرگانی

این مطلب نیوباکس را پسندیدید؟

(1)

(0)

تازه ترین مطالب مرتبط

نظرات بینندگان در مورد این مطلب

نظر شما در مورد این مطلب

نام:

ایمیل:

نظر:

سوال:

= ۵ بعلاوه ۴